Pasivasyon, paslanmaz çelik parçaların korozyon direncini artırmak için yüzeydeki serbest demir ve kirleri kimyasal olarak uzaklaştıran ve doğal koruyucu krom oksit tabakasının düzgün oluşmasını sağlayan bir yüzey işlemidir. Bir kaplama değildir; parçanın yüzeyine malzeme eklemez. Bu yazıda pasivasyonun neden gerekli olduğunu, ASTM A967 ve AMS 2700 standartlarındaki yöntemleri ve pasivasyonun nasıl test edildiğini anlatıyoruz.
Paslanmaz Çelik Neden Paslanır?
Paslanmaz çeliği paslanmaz yapan, içindeki kromun yüzeyde oluşturduğu çok ince ve görünmez krom oksit tabakasıdır. Ancak işleme, kesme, kaynak, taşlama ve taşıma sırasında yüzeye takım çeliğinden demir parçacıkları bulaşabilir; yağ, kir ve ısı lekeleri de oluşabilir. Bu serbest demir nemle temas edince paslanır ve yüzeyde kahverengi lekeler ve noktasal korozyon başlar. Pasivasyon bu kirleri temizleyerek koruyucu tabakanın tüm yüzeyde kesintisiz oluşmasını sağlar.
Pasivasyon Nasıl Yapılır?
Tipik bir pasivasyon prosesi şu adımlardan oluşur:
- Temizleme ve yağ alma: İşleme yağları, kesme sıvıları ve kirler alkali temizleyicilerle uzaklaştırılır. Temizlik yetersizse pasivasyon etkili olmaz.
- Pasivasyon banyosu: Parça, belirli sıcaklık ve sürede nitrik asit veya sitrik asit esaslı bir çözeltiye daldırılır. Asit, yüzeydeki serbest demiri çözer.
- Durulama: Asit kalıntıları saf su ile iyice durulanır.
- Kurutma: Parça kurutulur; krom oksit tabakası havayla temas ettikçe gelişir.
Nitrik asit ve sitrik asit yöntemleri
Nitrik asit, uzun yıllardır kullanılan klasik yöntemdir. Sitrik asit yöntemi ise daha çevre dostu ve çalışan sağlığı açısından daha güvenli bir alternatif olarak yaygınlaşmıştır. Hangi yöntemin ve hangi koşulların kullanılacağı paslanmaz çeliğin sınıfına (östenitik, martenzitik, ferritik, çökelme sertleşmeli) ve müşteri şartnamesine göre belirlenir.
Pasivasyon Standartları
- ASTM A967: Paslanmaz çelik parçaların kimyasal pasivasyon işlemleri için en yaygın kullanılan standarttır. Nitrik asit ve sitrik asit esaslı farklı yöntemleri ve doğrulama testlerini tanımlar.
- AMS 2700: Havacılık sanayiinde kullanılan pasivasyon standardıdır. Nitrik asit (Method 1) ve sitrik asit (Method 2) yöntemlerini içerir. Eskiden kullanılan QQ-P-35 standardının yerini almıştır.
- QQ-P-35: Eski federal pasivasyon şartnamesidir; bazı eski çizimlerde hâlâ görülür.
- ASTM A380: Paslanmaz çelik parça, ekipman ve sistemlerin temizlenmesi, kireç ve tufal giderilmesi ve pasivasyonu için uygulama esaslarını açıklar.
Pasivasyon Nasıl Test Edilir?
Pasivasyonun başarılı olup olmadığı standartlarda tanımlanan testlerle doğrulanır. Başlıcaları şunlardır:
- Su daldırma testi: Parça belirli süre suya daldırılır veya ıslatılıp kurumaya bırakılır, ardından pas lekesi olup olmadığı kontrol edilir.
- Nem testi: Parça yüksek nemli ve sıcak ortamda bekletilir.
- Tuz sisi testi: Parça tuzlu su sisine maruz bırakılarak korozyon başlangıcı incelenir.
- Bakır sülfat testi: Yüzeyde serbest demir varsa bakır çökelmesiyle hızlıca anlaşılır. Bazı paslanmaz çelik sınıflarında uygulanmaz.
Hangi testin yapılacağı müşteri şartnamesinde belirtilmelidir.
Pasivasyonun Avantajları
- Daha yüksek korozyon direnci: Paslanmaz çeliğin tasarlandığı korozyon performansına ulaşmasını sağlar.
- Ölçü ve görünüm değişmez: Kaplama olmadığı için tolerans ve renk değişmez.
- Temiz yüzey: Gıda, medikal ve hassas uygulamalar için hijyenik bir yüzey elde edilir.
- Uzun ömür: Parçaların depolama ve kullanım sırasında lekelenmesi ve paslanması önlenir.
Hangi Parçalar Pasive Edilmelidir?
- Talaşlı imalatla işlenmiş paslanmaz çelik parçalar
- Kaynaklı paslanmaz konstrüksiyonlar (kaynak sonrası temizlikle birlikte)
- Savunma ve havacılık bağlantı elemanları, miller, burçlar
- Gıda, ilaç ve medikal ekipman parçaları
- Deniz ortamında veya dış ortamda kullanılacak paslanmaz parçalar
Teknik Resimde Pasivasyon Nasıl Belirtilir?
Teklif sürecinin doğru ilerlemesi için teknik resimde standart (ör. ASTM A967 veya AMS 2700), varsa yöntem (nitrik veya sitrik), malzeme sınıfı ve istenen doğrulama testi belirtilmelidir.
ELDEM Kaplama’da Pasivasyon
ELDEM Kaplama, Ankara İvedik OSB’deki tesisinde ASTM A967, AMS 2700, QQ-P-35 ve ASTM A380 standartlarına göre paslanmaz çelik pasivasyonu yapmaktadır. Çelik parçalarınız için ayrıca kimyasal karartma (siyah oksit) ve kumlama hizmetlerimizden yararlanabilirsiniz. Parçanızın teknik resmini teklif formu üzerinden gönderebilirsiniz.