Pasivasyon gözle görülebilen bir kaplama bırakmaz. Pasivasyonlu bir paslanmaz çelik parça ile pasivasyonsuz olanı yan yana koyduğunuzda aralarında fark göremezsiniz. Bu yüzden pasivasyonun gerçekten başarılı olduğunu anlamanın tek yolu doğrulama testleridir. Bu yazıda ASTM A967 standardında tanımlanan pasivasyon testlerini, hangi parçaya hangi testin uygun olduğunu ve teknik resimde test isteğinin nasıl belirtileceğini anlatıyoruz.
Pasivasyon Testi Neyi Ölçer?
Pasivasyonun amacı, işleme ve taşıma sırasında paslanmaz çelik yüzeye bulaşan serbest demiri uzaklaştırmak ve koruyucu krom oksit tabakasının kesintisiz oluşmasını sağlamaktır. Testlerin ortak mantığı basittir: yüzeyde serbest demir kaldıysa, bu demir belirli bir ortamda kısa sürede pas lekesi ya da renk değişimi oluşturur. Test sonunda yüzeyde pas veya leke görülmüyorsa pasivasyon kabul edilir.
Pasivasyonun genel prensipleri ve nitrik/sitrik asit yöntemleri için Pasivasyon Nedir? ASTM A967 ve AMS 2700 yazımıza göz atabilirsiniz.
ASTM A967’deki Başlıca Pasivasyon Testleri
1. Su daldırma testi
Parça, saf suya daldırılıp çıkarılarak ıslanma ve kuruma döngülerine maruz bırakılır. Toplam test süresi sonunda yüzeyde pas lekesi olmamalıdır. Basit ve tahribatsız bir yöntem olduğu için sık kullanılır.
2. Nem (yüksek nem) testi
Parça, sıcaklık ve nemi kontrol edilen bir kabinde belirli bir süre bekletilir. Serbest demir varsa nemli ortamda pas oluşur. Kabin gerektirdiği için su daldırmaya göre daha kontrollü bir testtir.
3. Tuz sisi testi
ASTM B117’ye göre çalışan bir tuz sisi kabininde parça belirli bir süre tuzlu sise maruz bırakılır. Savunma ve havacılık spesifikasyonlarında sık görülen bir doğrulama yöntemidir. Paslanmaz çeliğin cinsine göre bazı alaşımlar tuz sisinde doğal olarak hafif leke verebileceğinden test, malzemeye uygun seçilmelidir.
4. Bakır sülfat testi
Yüzeye bakır sülfat çözeltisi uygulanır ve belirli süre ıslak tutulur. Yüzeyde serbest demir varsa bakır, demirin yerine geçerek yüzeyde bakır renginde bir çökelti bırakır. Hızlı sonuç verir; ancak bazı 400 serisi ve çökelme sertleşmeli paslanmaz çeliklerde yanıltıcı sonuç verebildiği için her malzemeye uygun değildir.
5. Potasyum ferrisiyanür–nitrik asit testi
Serbest demire karşı en hassas testlerden biridir. Yüzeye uygulanan çözelti, serbest demir bulunan noktalarda mavi renk oluşturur. Hassasiyeti yüksek olduğu için genellikle temsili numunelerde veya kritik parçalarda tercih edilir; test sonrası yüzeyin iyice temizlenmesi gerekir.
Hangi Parçaya Hangi Test?
- Genel endüstriyel parçalar: Su daldırma veya nem testi çoğu zaman yeterlidir.
- Savunma ve havacılık parçaları: Müşteri spesifikasyonu genellikle tuz sisi veya nem testini şart koşar; teknik resimdeki not esas alınır.
- Hızlı proses kontrolü: Uygun malzemelerde bakır sülfat testi kısa sürede fikir verir.
- Kritik veya yüksek temizlik gerektiren parçalar: Ferrisiyanür testi temsili numunelerde uygulanabilir.
Test genellikle her parçaya değil, lot bazında belirli sayıda parçaya veya parçayla birlikte işlem gören tanık numunelere uygulanır. Numune sayısı ve kabul kriterleri müşteri spesifikasyonunda tanımlanmalıdır.
Teknik Resimde Test İsteği Nasıl Yazılır?
Teklif ve üretim sürecinin sorunsuz ilerlemesi için kaplama notunda şunlar yer almalıdır:
- Uygulanacak standart (ör. ASTM A967 veya AMS 2700)
- Varsa yöntem tercihi (nitrik veya sitrik asit)
- İstenen doğrulama testi (ör. nem testi, tuz sisi testi)
- Test numune sayısı ve test raporu ihtiyacı
Örnek not: “ASTM A967’ye göre pasivasyon yapılacaktır. Doğrulama: nem testi. Lot başına test raporu istenir.” Kaplama notlarının genel yazımı için Teknik Resimde Kaplama Notu yazımıza bakabilirsiniz.
ELDEM Kaplama’da Pasivasyon ve Test
ELDEM Kaplama, Ankara İvedik OSB’deki tesisinde ASTM A967, AMS 2700, QQ-P-35 ve ASTM A380 standartlarına göre paslanmaz çelik pasivasyonu yapmaktadır. Parçanız için hangi testin uygun olduğundan emin değilseniz teknik resminizi teklif formu üzerinden gönderin; spesifikasyonunuza uygun yöntemi birlikte belirleyelim.
Not: Test süreleri, koşulları ve kabul kriterleri için standardın güncel revizyonu ve müşteri spesifikasyonu esas alınmalıdır.