Teknik Resimde Kaplama Notu: Tasarımcılar İçin Yüzey İşlem Rehberi

Bir parçanın yüzey işlemi, tasarım aşamasında doğru belirlenmezse imalat sonrasında ölçü uyumsuzluğu, diş sıkışması, renk farkı veya yanlış kaplama gibi sorunlar ortaya çıkar. Bu rehber, mekanik tasarımcılar ve teknik resim hazırlayan mühendisler için kaplama notunun nasıl yazılacağını, kaplama payının ölçülere etkisini ve malzeme seçiminde dikkat edilmesi gerekenleri özetler.

1. Kaplama Notunda Neler Bulunmalı?

Teknik resimdeki kaplama notu, kaplamacının başka bir bilgiye ihtiyaç duymadan işi yapabilmesini sağlamalıdır. İyi bir not şunları içerir:

1. Proses ve standart: ör. MIL-A-8625, MIL-DTL-5541, ASTM A967, AMS 2485.
2. Tip ve sınıf: ör. Type II / Type III, Class 1 (boyasız) / Class 2 (boyalı), Class 1A / Class 3.
3. Renk: şeffaf, siyah, sarı (iridit) vb.; renk kritikse numune veya renk kodu.
4. Kalınlık: özellikle sert eloksal ve boya için tolerans aralığıyla birlikte.
5. Maskelenecek yüzeyler: dişler, yataklar, elektrik temas yüzeyleri, sızdırmazlık yüzeyleri.
6. Sızdırmazlık (sealing): eloksalda yapılıp yapılmayacağı (ör. sert eloksalda aşınma için sealing istenmeyebilir).
7. Ön işlem: kumlama veya mat/parlak görünüm isteği.
8. Kaplama sonrası ölçü: verilen ölçülerin kaplama öncesi mi sonrası mı geçerli olduğu.

Örnek notlar:

• “MIL-A-8625 TYPE II CLASS 2, SİYAH, SEALED. Ø10H7 DELİK VE M6 DİŞLER MASKELENECEK.”
• “MIL-A-8625 TYPE III CLASS 1, 50 ± 10 µm, SEALING YOK. ÖLÇÜLER KAPLAMA SONRASI GEÇERLİDİR.”
• “MIL-DTL-5541 TYPE II CLASS 3 (ELEKTRİK İLETKEN).”
• “ASTM A967’YE GÖRE PASİVASYON.”

2. Kaplama Payı ve Ölçü Toleransları

Her kaplama parçanın ölçüsünü aynı şekilde etkilemez:

• Eloksal: tabaka yüzeye eklenmez, alüminyumun dönüşmesiyle oluşur. Tabakanın bir kısmı yüzeyin içine, bir kısmı dışına doğru büyür. Tip 2 eloksalda ölçü değişimi küçüktür; sert eloksalda (Tip 3) ise kalınlığın yaklaşık yarısı dışa doğru büyür. Bu nedenle 50 µm sert eloksal, bir çapı yaklaşık 50 µm büyütür (her yüzeyde ~25 µm).
• Kromat (alodin) ve pasivasyon: ölçüye etkisi pratikte ihmal edilebilir düzeydedir; sıkı toleranslı parçalar için uygundur.
• Toz ve yaş boya: kalınlık on mikronlardan yüz mikronların üzerine çıkabilir; geçme yüzeyleri ve dişler mutlaka maskelenmelidir.

Sıkı toleranslı delik, mil ve geçme yüzeylerinde ya kaplama payı işleme ölçüsüne dahil edilmeli ya da bu yüzeyler maskelenmelidir. Ölçülerin kaplama öncesi mi sonrası mı geçerli olduğu teknik resimde açıkça yazılmalıdır.

3. Dişler, Kenarlar ve Delikler

• Dişler: sert eloksal ve boya diş profilini değiştirir; dişler maskelenmeli veya kaplama sonrası diş açılmalıdır. Helicoil kullanılacaksa montaj kaplama sonrasında yapılmalıdır.
• Keskin kenarlar: sert eloksal keskin köşelerde düzgün oluşmaz ve çatlayabilir; kenarlara küçük bir radyus veya pah verilmesi önerilir.
• Kör delikler ve dar kanallar: banyo çözeltisinin girip çıkabilmesi ve durulamanın yapılabilmesi için tahliye düşünülmelidir; aksi halde kaplama eksik kalabilir veya kimyasal kalıntı oluşabilir.
• Askı (kontak) noktası: eloksalda parçanın akım aldığı noktada kaplama oluşmaz. Askı izinin kabul edilebileceği yüzey teknik resimde belirtilebilir.

4. Malzeme ve Alaşım Seçimi

• Alüminyum: 6xxx serisi (ör. 6061, 6082) eloksal için en sorunsuz ve renk açısından en tutarlı alaşımlardır. 7xxx serisi de iyi sonuç verir. Bakır oranı yüksek 2xxx serisi ve silisyumu yüksek döküm alaşımlarda tabaka daha koyu, mat ve düzensiz olabilir; renk beklentisi buna göre belirlenmelidir.
• Karışık alaşımlı montajlar: aynı montajdaki parçalar farklı alaşımdan yapılırsa renkli eloksalda ton farkı oluşabilir.
• Paslanmaz çelik: işleme sonrası yüzeydeki serbest demiri gidermek ve korozyon direncini geri kazandırmak için pasivasyon önerilir.
• Çelik: düşük maliyetli korozyon koruması ve siyah görünüm için kimyasal karartma, daha yüksek koruma için boya tercih edilebilir.

5. Fonksiyona Göre Kaplama Seçimi

• Elektrik iletkenliği ve EMI/topraklama: eloksal yalıtkandır. İletkenlik gereken yüzeylerde alodin (kromat dönüşüm) kaplama kullanılmalı veya bu yüzeyler eloksalda maskelenmelidir.
• Aşınma direnci: sürtünen yüzeyler için sert eloksal.
• Boya altı: alüminyumda boya öncesi kromat dönüşüm kaplama yapışmayı ve korozyon direncini artırır.
• Işık yansıması ve görünürlük: optik ve savunma ekipmanlarında siyah eloksal veya mat boya.

6. Kaplama Sırası ve İmalat Akışı

Kaynak, ısıl işlem ve talaşlı imalat kaplamadan önce tamamlanmalıdır; kaplama sonrası yapılan işlemler kaplamayı bozar. Kumlama isteniyorsa kaplamadan hemen önce yapılır. Lazer markalama ise genellikle kaplama sonrasında uygulanır. Birden fazla işlem gereken parçalarda (ör. bir yüzü alodin, diğer yüzleri eloksal) sıra ve maskeleme sınırları teknik resimde gösterilmelidir.

Teklif İstemeden Önce Kontrol Listesi

• Standart, tip, sınıf ve renk yazıldı mı?
• Kalınlık ve tolerans belirtildi mi?
• Maskelenecek yüzeyler işaretlendi mi?
• Ölçülerin kaplama öncesi/sonrası durumu belli mi?
• Alaşım ve ısıl işlem durumu yazıldı mı?
• Adet, parça boyutu ve teslim beklentisi belli mi?

ELDEM Kaplama ile Çalışmak

ELDEM Kaplama, Ankara İvedik OSB’deki tesisinde eloksal, kromat dönüşüm, pasivasyon, kimyasal karartma, toz boya, yaş boya, kumlama ve lazer markalama hizmetleri vermektedir. Kaplama notundan emin değilseniz teknik resminizi teklif formu üzerinden gönderin; uygun proses ve standardı birlikte belirleyelim. Kaplanmayacak bölgelerin nasıl işaretleneceği için Kaplamada Maskeleme yazımıza bakabilirsiniz.