Alüminyum parçalarda kromat (alodin) dönüşüm kaplama; ince, iletken ve boyaya iyi tutunan yapısı sayesinde savunma, havacılık ve elektronik sektörlerinde yaygın olarak kullanılır. Ancak kromat kaplamanın iki farklı kimyası vardır: altı değerlikli krom (Cr⁶⁺) içeren klasik sarı kromat ve üç değerlikli krom (Cr³⁺) esaslı şeffaf kromat. Hangisinin seçileceği; korozyon ihtiyacına, müşteri şartnamesine ve RoHS gibi çevre mevzuatına bağlıdır. Bu yazıda farkları ve teknik resimde nasıl belirtileceğini özetliyoruz.
MIL-DTL-5541: Type I ve Type II
Alüminyumda kromat dönüşüm kaplama için en yaygın referans MIL-DTL-5541 standardıdır. Standart kaplamaları kimyaya göre iki tipe ayırır:
- Type I: altı değerlikli krom içeren kaplamalar. Genellikle sarı, altın sarısı veya kahverengimsi (iridit) tondadır. Uzun yıllardır kullanılan, iyi bilinen bir yöntemdir.
- Type II: altı değerlikli krom içermeyen kaplamalar. Üç değerlikli krom esaslı çözümler bu gruptadır; kaplama genellikle şeffaf veya açık renklidir.
Her iki tipte de iki sınıf tanımlanır:
- Class 1A: en yüksek korozyon koruması için; boyasız kullanımda veya boya altı astar yüzeyi olarak.
- Class 3: düşük elektrik direnci gereken yüzeyler için; topraklama, EMI/RFI kesintisizliği ve elektronik kutularda tercih edilir.
RoHS ve Altı Değerlikli Krom
Avrupa Birliği’nin RoHS (Tehlikeli Maddelerin Kısıtlanması) direktifi, elektrikli ve elektronik ekipmanlarda kullanılan homojen malzemelerde altı değerlikli kromu ağırlıkça %0,1 ile sınırlar. Bu nedenle RoHS uyumluluğu istenen ürünlerde, örneğin ihracata yönelik elektronik kutularda veya ticari ürünlerde, Cr⁶⁺ içeren Type I kromat yerine Type II (Cr³⁺ esaslı) kromat tercih edilir.
Savunma projelerinde ise kaplama tipi çoğunlukla müşteri şartnamesi ve ilgili askeri standart tarafından belirlenir. Bazı programlar korozyon performansı veya mevcut nitelendirmeler nedeniyle Type I ister; bazıları ise çevre ve iş sağlığı gereklilikleri nedeniyle Type II’ye geçmiştir. Bu yüzden karar her zaman parçanın şartnamesine göre verilmelidir.
Type I mi, Type II mi? Hızlı Karşılaştırma
| Özellik | Type I (Cr⁶⁺, sarı kromat) | Type II (Cr³⁺, şeffaf kromat) |
|---|---|---|
| Görünüm | Sarı, altın sarısı, iridit | Şeffaf veya açık renkli |
| RoHS | Uyumlu değil (Cr⁶⁺ içerir) | RoHS uyumlu çözümlerde tercih edilir |
| Kendini onarma | Çizik bölgelerde sınırlı “self-healing” etkisi | Bu etki daha zayıftır |
| Kalite kontrol | Renkten kaplamanın varlığı kolayca görülür | Şeffaf olduğundan görsel kontrol zordur |
| Kullanım | Şartnamesi Type I isteyen savunma ve havacılık parçaları | RoHS istenen elektronik ve ticari ürünler, Cr⁶⁺’dan çıkan programlar |
Teknik Resimde Nasıl Belirtilir?
Teknik resim notunda standart, tip ve sınıfın birlikte yazılması yeterlidir. Örnekler:
KROMAT KAPLAMA: MIL-DTL-5541, TYPE II, CLASS 3(RoHS uyumlu, iletken yüzey)KROMAT KAPLAMA: MIL-DTL-5541, TYPE I, CLASS 1A(şartname Cr⁶⁺ istiyorsa, en yüksek korozyon koruması)
Maskelenecek bölgeler, iletkenlik gereken temas yüzeyleri ve sonrasında boya uygulanıp uygulanmayacağı da notta belirtilmelidir. Ayrıntılar için Teknik Resimde Kaplama Notu rehberimize bakabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Şeffaf kromat ile sarı kromat aynı korumayı sağlar mı?
İki tip de MIL-DTL-5541’in korozyon gerekliliklerini karşılayacak şekilde tanımlanmıştır; ancak davranışları birebir aynı değildir. Özellikle boyasız ve zorlu ortamda kullanılacak parçalarda seçimi şartnameye ve kullanım koşuluna göre yapmak gerekir.
Kromat kaplama eloksalın yerine kullanılabilir mi?
Kromat kaplama çok incedir ve elektrik iletkenliğini korur; eloksal ise kalın, sert ve yalıtkan bir oksit tabakası oluşturur. Aşınma direnci gereken yüzeylerde eloksal, iletkenlik ve boya altı hazırlık gereken yüzeylerde kromat tercih edilir. Ayrıntılar için Alodin Kaplama Nedir? ve Alüminyumda Korozyon yazılarımıza bakabilirsiniz.
ELDEM Kaplama hangi kromat tiplerini uyguluyor?
ELDEM Kaplama, MIL-DTL-5541’e göre hem Type I sarı kromat (Cr⁶⁺ içeren) hem de Type II şeffaf kromat (Cr³⁺ içeren) uygulamaktadır. Ayrıntılar için Kromat Dönüşüm Kaplama sayfamızı ve Kalite ve Standartlar sayfamızı inceleyebilirsiniz.
Parçanız için doğru kromat tipini birlikte belirlemek için teknik resminizi teklif formu üzerinden iletebilirsiniz.